خانه / جامعه شناسی / قدرت توجه

قدرت توجه

 قدرت توجه، شرط ورود به حیطه زندگی فعال است. قدرت توجه اشاره به آغازین مرحله زایش و خلاقیت دارد. قدرت توجه بخشی از مهمترین ویژگی هرفرهنگ است یعنی، آنچه که نشانگر نوع یک فرهنگ است، از قدرت توجه همان فرهنگ به عناصری خاص از زندگی بازمی گردد، اما دقت کنید که برخی پدیدارها هستند که در هر فرهنگی توجه پذیر نمی شوند و اگر یک فرهنگ نتواند زمینه های اصلی توجه به آن پدیدارها را پیدا کند، آنگاه آنها خارج از اراده آن حوزه فرهنگی، آنقدر تغییرمی کنند تا به شکل قابل شناخت آن فرهنگ و آن آدمیان درآیند.

ممکن است موضوع اندکی پیچیده باشد اما با مثالی کاملاً روشن می شود.تنها کافی است سری به خیابانها بزنید و اندکی با دقت به رفتارهای رانندگان و ماشین ها نگاه کنید. در آغاز متوجه می شوید که هزاران اشتباه عقلایی انجام می شوند و توجه کسی را جلب نمی کنند. البته این موضوع ممکن است شما را متعجب کند، اما تعجب شما آنگاه بیشترمی شود که تصادفی که خود معلول یک یا چند از آن اشتباهات است، رخ دهد، بلافاصله و به یکباره وضع عوض می شود، بطوری که این بار ازشدت توجه رانندگان و عابران، خیابان اسیر ازدحام مردم و ماشینها می شود.

تو گویی تازمانی که این ماشین ها و رانندگانش صحنه را از اشتباهات عقلاییشان پرمی کردند، هیچ توجهی را جلب نمی نمودند، اما وقتی این اشتباهات به تصادف و بخصوص تراژدی خونین تبدیل می شود، همه توجه ها به خود جلب می گردد.در قلمرو اندیشه و پدیدارشناسی می گویند هرگاه نتوانیم نسبت منطقی را میان ذهن خود با یک پدیدار (دریک محدوده فرهنگی) خلق کنیم (چون ماشین) آنگاه آن پدیدار خارج از اراده ما آنقدر تغییرمی کند، تا به شکل قابل شناخت ما درآید.آنگاه است که به آن توجه خواهیم کرد.

براستی چرا نتوانستیم این توجه را یک پله به عقب بازگردانیم؟ چرا نتوانستیم آنگاه که راننده ای اشتباه عقلایی می کند، این ازدحام را به وجودآوریم تا دیگر کسی اشتباه نکند و تراژدی آفریده نشود؟آیا این زمان خواهدآمد که ما بتوانیم درفاصله دو نگاه رادیکال به ماشین یعنی نگاه تراژیک و نگاه مبتنی بر عقل مقلد به نگاهی معرفتی و مبتنی بر توان تحلیل خود دست یابیم؟

چگونه می توان میان انسان ایرانی با پدیدارمدرن، پیش از آنکه پدیدارمذکور به تراژدی تبدیل شود رابطه ای نقادانه برقرارکرد؟ چگونه می توان راز خلاقیت را در گریز از نگاهی مقلدانه که میراث شبه مدرنیته بود و هست کشف کرد؟

فرزند سالم «توجه»، نوزادی است به نام نقد، اما برای آنکه بتوانیم این نطفه را سالم به دنیا آوریم به دو نیرو نیازمندیم. اینان عبارتند از: عشق و خرد. عشق بر توان مکالمه دوسویه با پدیدارمی افزاید و فرد آن هویت خلاقی است که توانایی توجه را به عقول نوین بدل می نماید. سیاست و اقتصاد بسترهای امکانات را گسترده می کنند، اما آن نیرویی که می تواند قدرت توجه را بیافریند و از این قدرت توان نقادی پدیدارها را بزایاند، نقد است.

نقادی به معنی توجه فعال و مبتنی بر شناخت پدیداری است که هنوز نسبت ارتباط عقلایی خود را با ما آشکارنکرده است. بنابراین «توجه کردن» به معنی کوشش برای ایجاد نسبتی نوین میان ما با پدیدارهاست. هنگامی که در حال توجه ایم، به نظرمی آید که رابطه مان با محیط در مداری خاص قرارگرفته است. اما هنگامی که روند توجه پایان می پذیرد، بسان مسافری باید رهاورد این سفر را از کیسه اندیشه بیرون کشیم.قدرت توجه آنگاه ارزشمند است که کیسه سفر ما را پراز سوغات های شیرین ارتباطات گسترده تر با پدیدارها کند.

روزنامه ایران 1380

درباره‌ی سجاد پورقناد

حتما ببینید

تربیت گلخانه‌ای در خانه و مدرسه!

دوستی هم داری؟ با خونسردی بسیار گفت: نه. بسیار متعجب شدم، به او گفتم: این مشکل توست، یا دوست‌یابی مشکل بقیه هم کلاسی‌هایت هم هست؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *